سه جبهه، دو ساعت؛ قدرت مانور ترامپ تا کی دوام دارد؟
دیپلمات‌ها هنوز راهی برای عبور از اختلاف‌های بنیادین نیافته‌اند؛ سوای امیدها به خبرهای مثبت و هراس‌ها پس از خبرهای منفی مذاکراتی، جبهه مذاکره همچنان فعال است.
آرمان ایرانی در چندثانیه آنلاین نوشت:
ترامپ با نخست‌وزیر قطر با محوریت جنگ ایران دیدار کرد. هم‌زمان خبرهایی غیررسمی از ملاقات احتمالی ونس و محسن رضایی در دوحه منتشر شد؛ این در حالی است که آمریکا فشار بر تجارت زمینی ایران را افزایش داده و هرمز همچنان درگیر نبرد نظامی است. این سه جبهه متفاوت چه امکانی به ترامپ می‌دهند؟
● نظامیان دست‌به‌ماشه‌اند
از موج تازه شلیک موشک‌های دوربرد ایران به اهداف آمریکایی و منطقه‌ای خبری نیست. ترامپ می‌گوید شش‌هفت ماه است سرباز آمریکایی کشته نشده؛ هرچند جنگ پیش‌تر تلفات داشته است.
او حمله محدود روز جمعه به سامانه پدافندی قشم را تأیید کرده و مقام‌های ایرانی نیز از حمله دیگر آمریکا در شب گذشته به این جزیره خبر داده‌اند. سومین ناو هواپیمابر آمریکا نیز هنوز در مسیر منطقه است.
صداوسیما مدعی هدف‌گیری چهار نفتکش در ۲۴ ساعت و یازده فروند در ده روز است؛ رویترز نیز در گزارشی جداگانه، به نقل از نهاد دریایی بریتانیا، از اصابت به ۳۵ کشتی در ماه اکتبر خبر داده است.
گزارش‌هایی از برخورد کشتی‌ها با مین و پرتابه نیز منتشر شده‌اند. هرچند از شدت حملات گسترده کاسته شده، آرایش آماده جنگ آمریکا و نبرد هرمز پابرجاست؛ جبهه نظامی همچنان فعال است.
● دیپلمات‌ها مشغول کارند
ایران اجرای طرح هفت‌روزه پیشین خود را به دو روز فشرده مشروط کرده، بی‌آنکه از شروطش صرف‌نظر کند: توقف بمباران، رفع محاصره بنادر و بخشی از تحریم‌ها در برابر بازگشایی هرمز. پایان جنگ در همه جبهه‌ها نیز شرط تهران است و مذاکرات هسته‌ای به بعد موکول می‌شود. پزشکیان هم امروز از گفت‌وگوی عزتمندانه، بدون تسلیم در برابر زور، دفاع می‌کند.
اما طرح میانجی‌های قطری متفاوت است: روز نخست رفع محاصره و آزادسازی بخشی از دارایی‌ها در برابر دعوت ایران از بازرسان آژانس؛ روز دوم بازگشایی هرمز و سپس آغاز مذاکرات هسته‌ای. اختلاف اصلی، بیش از مدت اجرای طرح‌ها، بر سر ترتیب تعهدات و نخستین گام است.
اکنون ابراهیم کالین، رئیس اطلاعات ترکیه، از طرح هفت‌ماده‌ای میانجی‌ها، جدا از هفت شرط ایران، و دیدار احتمالی ونس و رضایی در قطر در هفته آینده خبر داده است؛ دیداری که هنوز تأیید نهایی ندارد.
سی‌ان‌ان از مذاکرات محرمانه بر سر توافقی حساس خبر می‌دهد. ترامپ حمله تازه را در صورت پیشرفت مذاکرات «بسیار بعید» می‌داند و می‌گوید برخی همسایگان ادامه وضع موجود را ترجیح می‌دهند.
اما روبیو مطالبات ایران را «غیرواقع‌بینانه و مضحک» خوانده و از بن‌بست دیپلماتیک خبر داده می‌دهد. ونس هم تقریباً هر روز با میانجی‌ها در تماس بوده است.
دیپلمات‌ها هنوز راهی برای عبور از اختلاف‌های بنیادین نیافته‌اند؛ سوای امیدها به خبرهای مثبت و هراس‌ها پس از خبرهای منفی مذاکراتی، جبهه مذاکره همچنان فعال است.
● «دروازه آهنین»؛ فشار از دریا به مرزهای زمینی می‌رسد
کارگروه تازه «دروازه آهنین» سنتکام، انتقال اقلام تحریمی و فناوری دوکاربردی از مرزهای زمینی و خزر را هدف می‌گیرد؛ اقدامی در امتداد محاصره دریایی و عملیات پیشین «طرد اقتصادی».
بنا بر گزارش فعالان حمل‌ونقل، بیش از چهار هزار کامیون در گذرگاه‌های ایران و ترکیه معطل مانده‌اند و تجارت مرزی با پاکستان نیز با توقف هزاران کامیون روبه‌رو شده است. وزیر خارجه عراق هم می‌گوید آمریکا خواستار بستن همه گذرگاه‌ها جز دو مورد شده است؛ البته همه این اختلال‌ها الزاماً ناشی از فشار مستقیم واشنگتن نیستند.
همتی پیش‌تر، در مردادماه، صادرات نفت را عملاً صفر خوانده بود. محمد قاسمی، معاون سازمان برنامه‌وبودجه، نیز با اشاره به آثار جنگ و محاصره، بر ضرورت آمادگی بودجه ۱۴۰۶ برای سناریوی درآمد نفتی صفر تأکید کرده است؛ جبهه اقتصادی هم همچنان فعال است.
● هم‌افزایی سه جبهه؛ قدرت انتخاب ترامپ
آیا تداوم هم‌زمان این سه جبهه نشانه بلاتکلیفی واشنگتن است یا خود بخشی از قدرت مانور ترامپ؟ کارکردهای متفاوت این سه جبهه، خواسته یا ناخواسته، می‌توانند یکدیگر را تقویت کنند:
آرایش نظامی اعتبار تهدید حمله را حفظ می‌کند؛ «دروازه آهنین» می‌تواند بازسازی توان تسلیحاتی ایران را دشوارتر سازد؛ محاصره هزینه بن‌بست را بالا می‌برد و دیپلماسی مسیر تبدیل فشار به امتیاز را باز نگه می‌دارد.
در شرایط کنونی، به نظر می‌رسد کفه مزایای هم‌افزایی این سه جبهه برای ترامپ، از هزینه‌ها و تعارض‌های احتمالی میان آن‌ها سنگین‌تر است؛ مزیتی که بیش از تضمین نتیجه، به حفظ قدرت مانور او مربوط می‌شود.
هرچند تشدید درگیری‌ها می‌تواند همین فرصت دیپلماتیک را تضعیف کند. این محاسبه، دست‌کم در بخش فشار اقتصادی، پشتوانه خبری دارد؛ آکسیوس گزارش داده رئیس سیا به ترامپ گفته استمرار فشار می‌تواند ایران را به امتیازدهی بیشتر وادارد یا با انتقال فشار به داخل، زمینه بی‌ثباتی سیاسی را فراهم کند.
داخل، زمینه بی‌ثباتی سیاسی را فراهم کند.
هر دو مسیر، با وجود پیامدهای متفاوتشان، می‌توانند موقعیت چانه‌زنی تهران را تحت تأثیر قرار دهند.
اما موفقیت این محاسبه تضمین‌شده نیست؛ ایران نیز اهرم هرمز را در اختیار دارد و واکنش تهران می‌تواند زمان و هزینه استفاده از گزینه‌های ترامپ را تغییر دهد.
آکسیوس از سه گرایش پیرامون ترامپ خبر داده است: ونس و ویتکاف حامی توافق، نتانیاهو و هگست متمایل به جنگ، و بسنت، رتکلیف و روبیو طرفدار استمرار فشار اقتصادی.
در چنین وضعیتی ترامپ می‌تواند:
۱. با ادامه مذاکرات، گزینه توافق را باز نگه دارد.
۲. با حفظ آرایش نظامی، امکان ازسرگیری سریع حملات گسترده را حفظ کند.
۳. با استمرار محاصره و تحریم‌ها، گزینه فرسایش اقتصادی ایران را پیش ببرد.
بنابراین الزاماً مجبور نیست امروز میان «جنگ یا توافق یا محاصره» یکی را انتخاب کند.
اما این قدرت مانور محدودیتی تعیین‌کننده دارد: اثرگذاری فرسایش اقتصادی ممکن است به زمانی نامعلوم نیاز داشته باشد، درحالی‌که شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان هزینه سیاسی تداوم بن‌بست را افزایش داده است؛ هرچند هنوز روشن نیست این فشار ترامپ را به توافق نزدیک‌تر می‌کند یا تشدید جنگ.
ازاین‌رو، ادامه هم‌زمان سه جبهه در کوتاه‌مدت محتمل است؛ مگر آنکه توافقی قابل اعلام یا بحرانی نظامی، محاسبات ترامپ را دگرگون کند.
● ترامپ امروز می‌تواند انتخاب را به تعویق بیندازد؛ اما نه زمان نتیجه دادن فشار بر ایران را تعیین می‌کند و نه تمامی پیامدهای درگیری را در اختیار دارد. اگر ساعت سیاست داخلی آمریکا تندتر از ساعت فرسایش اقتصادی کشورش حرکت کند، یا محاسبات او به سود جنگ تغییر یابد،
ممکن است پیش از آنکه ترکیب سه جبهه به نتیجه مطلوب برسد، به ازسرگیری حملات گسترده نظامی مجاب یا وادار شود.