فشار خون بالا؛ وقتی قند از نمک جلو میزند
وقتی فشار خون بالا میرود، معمولاً نخستین توصیهای که شنیده میشود کاهش مصرف نمک است. این توصیه بیدلیل نیست؛ سدیم میتواند در برخی افراد، بهخصوص افراد حساس به نمک، باعث افزایش فشار خون شود و کاهش دریافت آن یکی از بخشهای مهم الگوی غذایی مناسب برای کنترل فشار خون به شمار میرود. اما بررسیهای علمی نشان میدهند که نگاه کردن به فشار خون فقط از زاویه نمک، تصویر کاملی از ماجرا ارائه نمیکند.
به گزارش گروه دانش و سلامت چندثانیه آنلاین: سالهاست وقتی صحبت از فشار خون بالا میشود، نمک یکی از نخستین متهمانی است که به ذهن میرسد؛ اما یک عامل غذایی دیگر هم وجود دارد که ممکن است کمتر از آنچه باید مورد توجه قرار گرفته باشد: قند، بهویژه قند موجود در نوشیدنیهای شیرین.
وقتی فشار خون بالا میرود، معمولاً نخستین توصیهای که شنیده میشود کاهش مصرف نمک است. این توصیه بیدلیل نیست؛ سدیم میتواند در برخی افراد، بهخصوص افراد حساس به نمک، باعث افزایش فشار خون شود و کاهش دریافت آن یکی از بخشهای مهم الگوی غذایی مناسب برای کنترل فشار خون به شمار میرود. اما بررسیهای علمی نشان میدهند که نگاه کردن به فشار خون فقط از زاویه نمک، تصویر کاملی از ماجرا ارائه نمیکند.
در سالهای اخیر، ارتباط میان مصرف قند و سلامت قلب و عروق نیز بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. یکی از منابعی که در این زمینه بررسی شده، نوشیدنیهای شیرینشده با شکر هستند؛ نوشابهها، برخی نوشیدنیهای انرژیزا، نوشیدنیهای میوهای شیرین و دیگر محصولاتی که مقدار قابل توجهی قند افزوده را در مدت کوتاهی وارد بدن میکنند.
یک مرور نظاممند و متاآنالیز که با شناسه PMID: 37218681 منتشر شده، نتایج ۳۵ مطالعه را درباره ارتباط مصرف قند با فشار خون و خطر ابتلا به پرفشاری خون بررسی کرده است. در این تحلیل، مصرف نوشیدنیهای شیرینشده با شکر با افزایش خطر فشار خون بالا ارتباط داشت. برای هر افزایش ۲۵۰ گرم در روز مصرف این نوشیدنیها، خطر نسبی فشار خون بالا حدود ۲۶ درصد بیشتر گزارش شد؛ البته این نوع یافتهها عمدتاً بر مطالعات مشاهدهای تکیه دارند و بهتنهایی به معنای اثبات رابطه علت و معلولی برای هر فرد نیستند.
اما سؤال مهم این است که قند چگونه میتواند با فشار خون ارتباط پیدا کند؟
یکی از مسیرهای احتمالی، ارتباط میان مصرف زیاد قند، افزایش وزن و اختلالات متابولیک است. دریافت مکرر مقدار زیادی قند، بهخصوص زمانی که همراه با کالری اضافی باشد، میتواند در طول زمان به افزایش وزن و مقاومت به انسولین کمک کند. مقاومت به انسولین نیز با تغییرات متعددی در سوختوساز بدن و تنظیم فشار خون همراه است.
انسولین فقط هورمونی برای کنترل قند خون نیست. این هورمون در تنظیم فرایندهای مختلف بدن نقش دارد و تغییرات مزمن در سطح آن میتواند با نحوه عملکرد کلیهها و سیستم تنظیم فشار خون ارتباط داشته باشد. از سوی دیگر، اختلالات متابولیک ناشی از مصرف بیش از حد انرژی و قند میتوانند شرایطی ایجاد کنند که کنترل فشار خون دشوارتر شود.
موضوع دیگری که در این میان مطرح است، سلامت رگهای خونی است. فشار خون فقط به مقدار نمک غذای روزانه وابسته نیست؛ انعطافپذیری رگها، عملکرد دیواره عروق، وزن بدن، فعالیت بدنی، وضعیت متابولیک و عوامل ژنتیکی نیز در تعیین فشار خون نقش دارند. مصرف زیاد قندهای افزوده و الگوهای غذایی نامناسب در مطالعات مختلف با مجموعهای از این عوامل ارتباط داشتهاند.
نوشیدنیهای شیرین نیز از این نظر اهمیت ویژهای دارند. وقتی یک نوشابه یا نوشیدنی شیرین مصرف میشود، مقدار قابل توجهی قند میتواند در مدت کوتاهی وارد بدن شود، در حالی که این نوشیدنیها معمولاً به اندازه یک وعده غذایی جامد احساس سیری ایجاد نمیکنند. در نتیجه، فرد ممکن است بدون اینکه متوجه باشد، مقدار زیادی انرژی و قند دریافت کند.
بررسیهای قبلی نیز ارتباط میان نوشیدنیهای شیرین و فشار خون را گزارش کردهاند. برای نمونه، یک مرور نظاممند روی ۱۲ مطالعه و بیش از ۴۰۰ هزار نفر، ارتباط مصرف بیشتر نوشیدنیهای شیرینشده با شکر و افزایش فشار خون یا بروز فشار خون بالا را گزارش کرده بود.
در یک متاآنالیز دیگر از مطالعات آیندهنگر نیز افرادی که یک یا بیشتر نوشیدنی شیرین در روز مصرف میکردند، در مقایسه با کممصرفترین گروه، با خطر بیشتری برای ابتلا به فشار خون بالا مواجه بودند؛ با این حال، خود نویسندگان بر وجود محدودیتهایی مانند عوامل مخدوشکننده و تفاوت میان مطالعات تأکید کردهاند.
اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد که نباید در روایتهای وایرال گم شود: این شواهد به معنای آن نیست که شکر از نمک خطرناکتر است یا اینکه نمک دیگر اهمیتی ندارد.
نمک همچنان یکی از عوامل مهم قابلتوجه در مدیریت فشار خون است و پاسخ افراد به سدیم نیز یکسان نیست. برخی افراد نسبت به مصرف سدیم حساستر هستند و کاهش آن میتواند برایشان اهمیت بیشتری داشته باشد. بنابراین حذف نمک از معادله به همان اندازه که اغراقآمیز است، نادیده گرفتن نقش قند نیز میتواند گمراهکننده باشد.
آنچه تصویر دقیقتری ارائه میدهد، نگاه کردن به الگوی کلی تغذیه است.
اگر رژیم غذایی فردی سرشار از غذاهای فوقفرآوریشده، نوشیدنیهای شیرین، خوراکیهای حاوی قند افزوده و کالری اضافی باشد و در کنار آن فعالیت بدنی کمی داشته باشد، تمرکز صرف بر اینکه «نمک نخور» نمیتواند تمام عوامل مؤثر بر سلامت قلب و عروق را پوشش دهد.
حتی در برخی مطالعات، ارتباط میان مصرف قند و سدیم نیز مورد توجه قرار گرفته است. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این دو عامل میتوانند در زمینه تنظیم فشار خون با یکدیگر تعامل داشته باشند؛ بنابراین مسئله لزوماً انتخاب میان «نمک یا شکر» نیست.
از طرف دیگر، کاهش مصرف نوشیدنیهای شیرین میتواند یک تغییر نسبتاً ساده در رژیم غذایی باشد. فردی که روزانه نوشابه یا نوشیدنی شیرین مصرف میکند، با جایگزین کردن آن با آب یا نوشیدنی بدون قند افزوده، میتواند یکی از منابع قابلتوجه قند و کالری اضافی را از رژیم خود حذف کند.
در یک مطالعه مرتبط با مداخلات سبک زندگی نیز کاهش مصرف نوشیدنیهای شیرین با کاهش فشار خون همراه بود؛ کاهش یک وعده ۱۲ اونسی نوشیدنی شیرین در روز در طول مطالعه با کاهش متوسط حدود ۱٫۸ میلیمتر جیوه در فشار سیستولیک و ۱٫۱ میلیمتر جیوه در فشار دیاستولیک همراه شد. البته چنین نتایجی را باید در چارچوب کل مداخله و شرایط مطالعه تفسیر کرد و نمیتوان آن را به همه افراد تعمیم داد.
نکته مهم دیگر این است که منظور از کاهش قند، حذف تمام منابع طبیعی کربوهیدرات یا میوهها نیست. مسئله اصلی در این بحث بیشتر قندهای افزوده و منابع غذایی پرقند، بهخصوص نوشیدنیهای شیرین است. کیفیت کلی رژیم غذایی، مقدار کالری دریافتی، فیبر، سبزیجات، میوهها، غلات کامل و سایر مواد غذایی نیز باید همزمان در نظر گرفته شوند.
در نتیجه، اگر کسی میخواهد فشار خون خود را بهتر کنترل کند، بهتر است به جای پیدا کردن یک «متهم واحد»، مجموعه عادتهای روزانهاش را بررسی کند؛ از میزان نمک و قند گرفته تا وزن بدن، فعالیت بدنی، کیفیت خواب، مصرف الکل، استرس و در صورت نیاز درمان دارویی.
شاید نکتهای که کمتر به آن توجه میشود این باشد که بخشی از قند مصرفی روزانه حتی مزهای شبیه یک «دسر» ندارد. ممکن است در قالب یک بطری نوشیدنی، یک لیوان نوشابه یا محصولی که ظاهراً فقط یک نوشیدنی معمولی به نظر میرسد وارد بدن شود.
بنابراین، دفعه بعد که درباره فشار خون صحبت میشود، فقط به نمکدان روی میز نگاه نکنید؛ نگاهی هم به نوشیدنی داخل لیوان بیندازید.
البته اگر فشار خون بالا دارید، کاهش قند و نمک نباید جایگزین درمان پزشکی شود. فشار خون بالا میتواند بدون علامت باشد و در صورت تشخیص، میزان فشار خون، شرایط فرد و داروهای مورد استفاده باید توسط پزشک بررسی شود.
نتیجه این گزارش ساده است: نمک همچنان مهم است، اما قندهای افزوده، بهویژه در نوشیدنیهای شیرین، نیز نمیتوانند از بحث سلامت قلب و فشار خون کنار گذاشته شوند. شواهد موجود از یک ارتباط قابلتوجه میان مصرف بالای این نوشیدنیها و خطر فشار خون بالا خبر میدهند؛ موضوعی که نشان میدهد برای مراقبت از قلب، بهتر است به جای تمرکز روی یک ماده غذایی، کل الگوی زندگی و تغذیه را زیر نظر داشته باشیم.