از اتاق درمان تا زمین ورزش؛ مسیر تازه مهار اختلال پانیک
اختلال پانیک با حملات ناگهانی ترس شدید و برانگیختگی شدید دستگاه عصبی خودکار شناخته میشود. در افراد مبتلا، این نشانههای بدنی—مانند تپش قلب، تنگی نفس و سرگیجه—بهتدریج بهعنوان علائمی خطرناک تفسیر میشوند و همین برداشت فاجعهآمیز باعث تشدید اضطراب و تداوم چرخهٔ پانیک میشود.
پژوهشها نشان دادهاند که این بیماران توجه بیشازحدی به حسهای درونی بدن دارند و همین تمرکز، احتمال بروز حملهی پانیک را افزایش میدهد.
به گزارش چندثانیه ، یکی از مؤلفههای اصلی درمان شناختی–رفتاری اختلال پانیک، «مواجههی درونریختی» است؛ روشی که در آن بیمار بهطور کنترلشده با حسهای بدنی ترسناک مواجه میشود تا یاد بگیرد این حسها خطرناک نیستند. با این حال، مواجهههای رایج در محیط درمانی (مانند القای تپش قلب یا سرگیجه) اغلب برای بیماران ناخوشایند، خستهکننده و حتی دلهرهآور هستند و همین مسئله میتواند مشارکت و پایبندی به درمان را کاهش دهد.
نویسندگان این مطالعه پیشنهاد میکنند که ورزش شدید بدنی میتواند راهی طبیعیتر، پذیرفتنیتر و حتی سالمتر برای ایجاد همان حسهای بدنیِ ترسناک باشد. فعالیت بدنی شدید بهطور طبیعی ضربان قلب، تنفس و تعریق را افزایش میدهد؛ درست همان نشانههایی که بیماران پانیک از آنها میترسند. از این دیدگاه، ورزش میتواند بهعنوان شکلی از مواجههی درونریختی عمل کند که در عین حال فواید جسمی و روانی نیز دارد.
در این کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده، تعداد ۷۲ بزرگسال کمتحرک مبتلا به اختلال پانیک که دستکم ۱۲ هفته هیچ درمان دارویی دریافت نکرده بودند، به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول در یک برنامهی ۱۲ هفتهای تمرین شدید متناوب کوتاه شرکت کردند که شامل پیادهروی همراه با دوهای سرعت ۳۰ ثانیهای بود. گروه دوم آموزش استاندارد آرامسازی پیشروندهی عضلانی به روش جاکوبسون را دریافت کردند. همهی شرکتکنندگان دارونمای یکسانی مصرف کردند تا اثرات روانشناختی کنترل شود.
نتایج نشان داد هر دو گروه بهبود یافتند، اما کاهش شدت علائم در گروه ورزش بهطور معناداری بیشتر بود. در پایان هفتهی ۱۲، نمرهی مقیاس پانیک و آگورافوبیا در گروه تمرین ورزشی بهطور محسوسی پایینتر از گروه آرامسازی بود و این تفاوت در پیگیری ۲۴ هفتهای نیز حفظ شد. همچنین، افراد گروه ورزشی در دورهی پیگیری، تعداد حملات پانیک کمتری را گزارش کردند و نشانههای افسردگی آنها نیز کاهش بیشتری داشت.
نویسندگان نتیجه میگیرند که استفاده از تمرین شدید متناوب کوتاه بهعنوان یک ابزار مواجههی درونریختی، نهتنها عملی و ایمن است، بلکه در کاهش شدت اختلال پانیک و دفعات حمله اثربخشی بیشتری نسبت به آرامسازی دارد. این رویکرد میتواند بهعنوان گزینهای کمهزینه، جذاب و قابل ادغام در برنامههای درمانی اختلال پانیک در نظر گرفته شود و حتی پس از پایان مداخله نیز اثرات آن برای ماهها پایدار بماند.