بزنگاه آزمون پوتین؛ ایران، شریک راهبردی یا کارت معامله با ترامپ؟

آرمان ایرانی در چندثانیه آنلاین نوشت: اظهار امروز پسکوف درباره «ضرورت عبور آزاد کشتی‌ها از تنگه هرمز» برای تهران بی‌پیام نیست؛ اما از آن نمی‌توان نتیجه گرفت روسیه در حال چرخش علیه ایران است.

یک روز پیش، لاوروف از امکان مشارکت ایران در یک چارچوب امنیتی منطقه‌ای استقبال کرده بود و ۱۰ شهریور نیز پوتین در دیدار با پزشکیان بر حمایت از ایران تأکید کرد.

این مواضع متناقض نیستند. روسیه به ایران نیاز دارد، اما نمی‌خواهد سیاست منطقه‌ای یا روابطش با چین، هند و کشورهای عرب خلیج فارس تابع تصمیم‌های تهران شود.

چرا ایران برای کرملین مهم است؟

رابطه ایران و روسیه فقط با تجارت و انرژی توضیح داده نمی‌شود. دو کشور در مخالفت با یکجانبه‌گرایی آمریکا و تحریم‌های فرامرزی اشتراک منافع دارند.

برای مسکو، ایرانی که زیر فشار واشنگتن فرو نریزد، مزیتی ژئوپلیتیک است؛ از کریدور شمال–جنوب تا بریکس و شانگهای. تضعیف شدید ایران می‌تواند نفوذ آمریکا را در جنوب روسیه افزایش دهد.

پیمان راهبردی دو کشور که ۲۸ دی ۱۴۰۳ امضا شد، تعهد دفاع متقابل ایجاد نکرده است. تهران و مسکو شریک راهبردی‌اند، نه متحد دفاعی.

ناهمسویی تهران و مسکو بر سر بستن هرمز

اختلال طولانی در هرمز فقط آمریکا را تحت فشار نمی‌گذارد؛ چین، هند، کشورهای عرب و بازار انرژی هم هزینه می‌دهند.

نفت گران‌تر می‌تواند به سود روسیه باشد، اما بی‌ثباتی مزمن در هرمز الزاماً چنین نیست. سخن پسکوف را باید بیشتر نشانه محدودیت شراکت دانست تا پشت‌کردن به ایران.

متغیر تازه؛ ترامپ چه چیزی روی میز می‌گذارد؟

۱۴ شهریور، فرستادگان ترامپ بیش از سه ساعت با پوتین درباره اوکراین گفت‌وگو کردند. هنوز سند معتبری وجود ندارد که نشان دهد دو طرف «بر سر ایران» معامله کرده‌اند.

اما در سیاست قدرت‌های بزرگ، پرونده‌ها همیشه جدا نمی‌مانند. اگر واشنگتن روزی امتیازی جدی درباره اوکراین یا تحریم‌ها بدهد، پرسش این است که مسکو در قبال تهران تا کجا انعطاف نشان خواهد داد؛ از حمایت دیپلماتیک تا رفتار در نهادهای بین‌المللی یا همکاری‌های دوجانبه.

مستندات تاریخی بی‌اعتمادی به روسیه

بدبینی به روسیه ریشه تاریخی دارد؛ اما برای فهم رفتار امروز مسکو، نمونه‌های نزدیک‌تر مهم‌ترند.

شوروی در جنگ ایران و عراق پس از تغییر موازنه به سود تهران، ارسال گسترده سلاح به بغداد را از سر گرفت. روسیه نیز به هر شش قطعنامه شورای امنیت درباره پرونده هسته‌ای ایران بین ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۹ رأی مثبت داد؛ چهار قطعنامه مستقیماً تحریم‌ها را وضع یا تشدید کردند.

این سابقه نشان می‌دهد هرگاه منافع بزرگ‌تر مسکو اقتضا کرده، روسیه حاضر بوده راهی متفاوت از خواست تهران انتخاب کند.

روایت ظریف و سوءظنی ماندگار

محمدجواد ظریف وزیرخارجه پیشین و سکاندار مذاکرات برجام در مهر ۱۴۰۴ مدعی شد در روز نهایی‌شدن توافق هسته‌ای برجام، به لاوروف دستور داده شده بود اجازه ندهد توافق به سرانجام برسد. او همچنین گفت مسکو در قبال ایران دو «خط قرمز» دارد: نخست آن‌که «ایران نباید هیچ‌وقت با دنیا روابط آرام داشته باشد» و دوم آن‌که «نباید با دنیا به درگیری برسد.»

این روایت با اسناد مستقل علنی اثبات نشده و نقش روسیه در اجرای برجام نیز تصویر را پیچیده‌تر می‌کند؛ اما نشان می‌دهد بدگمانی به مسکو در بخشی از نخبگان سیاست خارجی ایران هم سابقه دارد.

بزنگاه آزمون پوتین

تاریخ رابطه دو کشور یک هشدار روشن دارد: نیاز روسیه به ایران، با تعهد روسیه به ایران یکی نیست.

ایران برای مسکو مهم است؛ سؤال این است که این اهمیت تا کجا دوام می‌آورد و کرملین حاضر است چه هزینه‌ای برای حفظ آن بپردازد؟

پاسخ نهایی را نه بیانیه‌های دوستانه، بلکه روزی خواهیم یافت که مسکو ناچار شود میان یک منفعت مهم ایران و یک منفعت حیاتی خودش انتخاب تاریخی کند.