صدای زانو؛ هشداری که همیشه به معنای بیماری نیست
در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز که نتایج ۱۰۳ مطالعه و بیش از ۳۶ هزار نفر را بررسی کرده، مشخص شد صدای زانو یا همان Knee Crepitus پدیدهای بسیار شایع است. این صدا در حدود ۴۱ درصد از جمعیت عمومی گزارش شده و حتی در میان افرادی که هیچ درد زانویی ندارند نیز حدود ۳۶ درصد دیده شده است.
به گزارش گروه دانش و سلامت چندثانیه آنلاین: تا حالا شده هنگام بالا رفتن از پله، نشستن و بلند شدن یا حتی راه رفتن، صدای تقتق، قرچقرچ یا ساییدگی از زانویتان بشنوید و بلافاصله به آرتروز فکر کنید؟ اگر پاسخ مثبت است، یک مطالعه گسترده در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که این نگرانی لزوماً درست نیست؛ صدای زانو بهتنهایی تشخیص آرتروز محسوب نمیشود.
در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز که نتایج ۱۰۳ مطالعه و بیش از ۳۶ هزار نفر را بررسی کرده، مشخص شد صدای زانو یا همان Knee Crepitus پدیدهای بسیار شایع است. این صدا در حدود ۴۱ درصد از جمعیت عمومی گزارش شده و حتی در میان افرادی که هیچ درد زانویی ندارند نیز حدود ۳۶ درصد دیده شده است.
اما در افراد مبتلا به آرتروز زانو، میزان گزارش صدای زانو بسیار بالاتر بود و به حدود ۸۱ درصد رسید. این تفاوت باعث شده صدای زانو بهعنوان یکی از نشانههایی که میتواند با تغییرات ساختاری مفصل ارتباط داشته باشد، مورد توجه قرار گیرد؛ با این حال، ارتباط آماری به معنای آن نیست که هر زانوی پرصدا الزاماً دچار آسیب مفصلی شده است.
یکی از یافتههای مهم این مطالعه این بود که در افرادی که صدای زانو داشتند، احتمال مشاهده آرتروز رادیوگرافیک در تصویربرداری بیشتر بود؛ بهطوری که در تحلیل انجامشده، احتمال وجود این تغییرات در افراد دارای کریپتوس حدود ۳.۸ برابر بیشتر گزارش شد. با این حال، تصویربرداری نیز بهتنهایی معادل تشخیص قطعی درد یا ناتوانی ناشی از آرتروز نیست و باید در کنار علائم و معاینه بالینی تفسیر شود.
نکته مهم اینجاست که ممکن است زانو صدا بدهد اما هیچ درد، تورم یا محدودیت حرکتی وجود نداشته باشد. بنابراین شنیدن یک صدای تقتق هنگام خم و راست کردن زانو، بهتنهایی دلیلی برای ترس از آرتروز یا نتیجهگیری درباره وضعیت غضروف نیست.
آنچه اهمیت بیشتری پیدا میکند، زمانی است که صدا همراه با علائم دیگری باشد؛ از جمله درد مداوم، تورم، خشکی مفصل، محدودیت حرکتی، قفلشدن زانو، احساس خالیکردن یا کاهش توانایی انجام فعالیتهای روزمره. در چنین شرایطی، ارزیابی پزشکی میتواند مشخص کند که آیا صدا صرفاً یک پدیده شایع و بیخطر است یا بخشی از یک مشکل مفصلی محسوب میشود.
در واقع، پیام این مطالعه را میتوان سادهتر اینطور بیان کرد: «زانوی پرصدا لزوماً زانوی بیمار نیست.» صدای مفصل میتواند با تغییرات ساختاری ارتباط داشته باشد، اما نمیتوان تنها بر اساس صدای زانو، آرتروز را تشخیص داد. برای قضاوت درباره سلامت زانو باید مجموعهای از علائم، وضعیت عملکرد مفصل، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری در نظر گرفته شود.
پس اگر زانویتان صدا میدهد اما درد، تورم یا محدودیت حرکتی ندارید، صرفاً به خاطر صدا نگران نشوید. اما اگر این صدا با علائم جدید یا مداوم همراه شده، بهتر است آن را نادیده نگیرید.