پیدا و پنهان نشست تهران؛ رد پای اروپا و آمریکا در اتاق مذاکره
نشست تهران دستورکار مستقلی برای تقویت امنیت درون‌زای منطقه‌ای و کاهش وابستگی به مداخلات خارجی دارد. مهار بحران یمن نیز برای اعضای پیمان مکه مهم است و نفوذ ایران بر انصارالله (حوثی‌ها) می‌تواند ظرفیتی برای کاهش تنش باشد. اما این دستورکار مستقل، ارتباط احتمالی نشست با دیپلماسی ایران و آمریکا را منتفی نمی‌کند.
آرمان ایرانی در چندثانیه آنلاین نوشت:
نشست چهارجانبه ایران، عربستان، ترکیه و پاکستان، چهارم آبان در غیاب دیپلمات ها و حضور معنادار مقام‌های بلندپایه امنیتی و نظامی برگزار شد، اما بیانیه مطبوعاتی آن تنها بر تک‌جمله «ادامه گفت‌وگوها» تأکید داشت.
این فاصله میان سطح نشست و خروجی علنی چه معنایی دارد؟ پاسخ را باید در دو مسیر مرتبط جست: ساختن امنیت منطقه‌ای و مهار بحران ایران و آمریکا.
امنیت منطقه؛ فراتر از یک بحران
نشست تهران دستورکار مستقلی برای تقویت امنیت درون‌زای منطقه‌ای و کاهش وابستگی به مداخلات خارجی دارد. مهار بحران یمن نیز برای اعضای پیمان مکه مهم است و نفوذ ایران بر انصارالله (حوثی‌ها) می‌تواند ظرفیتی برای کاهش تنش باشد. اما این دستورکار مستقل، ارتباط احتمالی نشست با دیپلماسی ایران و آمریکا را منتفی نمی‌کند.
استانبول تا تهران؛ رد پای اروپا
اول آبان، وزیران خارجه عربستان، ترکیه و پاکستان همراه مصر و چهار کشور اروپایی در استانبول درباره بحران ایران و آمریکا، هرمز و دیگر مسائل امنیتی گفت‌وگو کردند. سه روز بعد، همان سه کشور در سطح نظامی و امنیتی برای گفت‌وگوی مستقیم با ایران به تهران آمدند. این توالی اثبات هماهنگی نیست، اما پرسشی معنادار دارد: آیا سه بازیگر منطقه‌ای دیدگاه‌های تهران و اروپا را به یکدیگر نزدیک می‌کنند؟
هم‌زمان، به گزارش منابع دیپلماتیک اروپایی، طرحی دومرحله‌ای در دست تهیه است: نخست بازگشایی تجاری هرمز از سوی ایران در برابر رفع بخشی از محاصره دریایی آمریکا؛ سپس مذاکره درباره محدودیت زمان‌دار غنی‌سازی و نظارت آژانس، در برابر رفع کامل محاصره، کاهش تحریم‌ها و تعیین‌تکلیف دارایی‌های مسدودشده. الگویی نزدیک به روح برجام، نه لزوماً احیای آن.
این طرح می‌تواند برای تهران کاهش فشار اقتصادی با گشایش در محاصره دریایی و برای ترامپ بازگشایی هرمز و مهار نگرانی هسته‌ای را به دستاورد تبدیل کند. خروج آبرومندانه مزیت آن برای طرفین منازعه است؛ هرچند، شکست تفاهم موقت خرداد نشان داد بدون اجرای متقابل و قابل‌سنجش تعهدات، کافی نیست. اما خروج آبرومندانه می‌تواند گام بلندی برای کاهش تنش و سپس تلاش برای توقف و پایان احتمالی جنگ باشد
پنج روز، دو انتخابات
به گزارش رویترز، منیر با چراغ سبز ترامپ راه‌حلی با دستاورد متقابل به تهران آورد. نیویورک‌تایمز از تلاش قطر (کانال آمریکا) برای معامله امتیازها طی «پنج روز» خبر داد: گشایش هرمز در برابر لغو محاصره بنادر ایران؛ البته ترتیب اجرا هنوز محل اختلاف است. قطر برخلاف زمان‌بندی اروپا که تعهدات اصلی هسته‌ای را به گام دوم می‌برد، از ایران امتیازی هسته‌ای در همان آغاز می‌خواهد.
ترامپ قبلا، پیشنهاد هفت‌روزه پیشین ایران با محور مشابه را رد کرده بود. اگر طرح تازه به‌سرعت پذیرفته شود، اجرای آن پیش از انتخابات ۱۲ آبان آمریکا ممکن است؛ امتیازی برای ترامپ زیر فشار گرانی سوخت. سکته احتمالی همکاری واشنگتن و تل‌آویو پس از انتخابات ۵ آبان اسرائیل و با فرض ناکامی نتانیاهو نیز بر محاسبات زمانی کاخ سفید سایه انداخته است. در نقطه مقابل هم انتظار شکست جمهوری‌خواهان تضمین توافق بهتر برای تهران نیست و انگیزه بررسی احتمالی توافقی سریع را دارد.
مسکو؛ ضلع در سایه مذاکرات
پزشکیان که ۲ آبان گفته بود «باید برویم و از وضعیت نه جنگ و نه صلح خارج شویم»، پس از نشست تهران برای اجلاس گاز راهی مسکو شد. کرملین از دیدارهای جداگانه پوتین با او و امیر قطر در ۵ آبان خبر داد؛ فرصتی احتمالی برای انتقال پیام‌های تهران و بررسی ابتکار پنج‌روزه.
معیار موفقیت، تعهدات اجرایی است:
رفع واقعی محاصره و فشار نفتی برای ایران؛ اقدامات هسته‌ای قابل‌راستی‌آزمایی و عبور امن کشتی‌ها برای آمریکا.
اگر فرصت کوتاه در اختلاف بر سر اقدام نخست از دست برود، خطر آن است که پس از انتخابات ابتکار از میانجی‌ها به طراحان عملیات نظامی منتقل شود.