آیا کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس قادر هستند شاهراه حیاتی هرمز را نادیده بگیرند؟

فایننشال تایمز با انتشار گزارشی مدعی شد: امارات متحده عربی در حال برنامه‌ریزی برای احداث نخستین خط لوله چندمنظوره است تا حتی در شرایطی که تردد از تنگه هرمز امکان‌پذیر نباشد، صادرات بنزین، گازوئیل و سوخت جت را ادامه دهد. 

جست‌وجو برای راه‌های جایگزین

این نشریه در ادامه آورد: فیلیپ خوری، معاون اجرایی بخش بازرگانی شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، روز سه‌شنبه اعلام کرد این شرکت در حال بررسی ساخت یک خط لوله انتقال فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده است که بدون عبور از تنگه هرمز، امکان صادرات این محصولات را فراهم کند. 

عبور و مرور از تنگه هرمز، که یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای تجارت انرژی جهان به شمار می‌رود، از زمان آغاز جنگ ایران در سه ماه پیش با محدودیت‌های شدید مواجه شده است. این وضعیت تولیدکنندگان نفت خاورمیانه را به سمت توسعه زیرساخت‌هایی سوق داده که وابستگی صادرات آن‌ها به این آبراه را کاهش دهد. 

خوری در این باره مدعی است: «ما زمان زیادی را صرف بررسی راه‌هایی می‌کنیم که بتوانیم کانال‌های تامین و سامانه‌های خود را تقویت کنیم تا اگر این بحران بیش از آنچه انتظار می‌رود ادامه یابد، همچنان قادر باشیم نیاز مشتریان خود را به شکلی کارآمد و رقابتی تامین کنیم». 

پروژه‌های زیر پوستی امارات

امارات هم‌اکنون یک خط لوله نفت خام از مرکز تولیدی حبشان در ابوظبی تا بندر فجیره در سواحل شرقی خود در اختیار دارد. از زمان آغاز جنگ، این کشور تلاش کرده حداکثر میزان نفت ممکن را از طریق این خط لوله منتقل کند تا تعهدات خود در قبال مشتریان بین‌المللی را حفظ کند. با این حال، ظرفیت این خط لوله به ۱.۵ میلیون بشکه در روز محدود است و بندر فجیره نیز از آغاز درگیری‌ها بارها هدف حملات قرار گرفته که روند صادرات را با اختلال مواجه کرده است. ادنوک هم‌اکنون در حال ساخت دومین خط لوله نفت خام است که پس از آغاز بهره‌برداری در اوایل سال آینده، ظرفیت انتقال نفت به فجیره را دو برابر خواهد کرد. 

به گفته یکی از منابع آگاه، خط لوله فرآورده‌های نفتی که تنگه هرمز را دور می‌زند، پروژه بعدی در دستور کار ادنوک خواهد بود. این خط لوله مشابه خطوط انتقال فرآورده‌های نفتی در دیگر کشورها، از جمله خط لوله «کلونیال» در آمریکا، عمل خواهد کرد و امکان جابه‌جایی انواع مختلف فرآورده‌های پالایش‌شده را فراهم می‌کند. 

تلاش برای عبور از هرمز

به نوشته فایننشال تایمز، جنگ اخیر بار دیگر وابستگی شدید خاورمیانه به تنگه هرمز برای انتقال نفت به بازارهای جهانی را آشکار کرده است. در شرایط عادی، حدود یک‌پنجم نفت جهان از این گذرگاه راهبردی عبور می‌کند، اما از ۲۸ فوریه تاکنون تردد در این مسیر تقریبا به حالت نیمه‌تعطیل درآمده است. 

در حال حاضر تنها عربستان سعودی و امارات متحده عربی دارای خطوط لوله‌ای هستند که می‌توانند نفت را بدون عبور از سایر کشورهای منطقه و خارج از خلیج فارس به بنادر صادراتی منتقل کنند. خط لوله شرق به غرب عربستان، که در شرایط معمول حجم محدودی از نفت را جابه‌جا می‌کند، به شرکت آرامکو این امکان را داده که بخش عمده صادرات نفت خود را از طریق بندر ینبع در دریای سرخ انجام دهد. 

خوری همچنین اعلام کرد که امارات علاوه بر پروژه خط لوله چندمنظوره، در حال بررسی احداث یک خط لوله جدید غرب به شرق نیز هست. این طرح که پیش‌تر نیز مطرح شده بود، به سایر تولیدکنندگان نفت حوزه خلیج فارس اجازه می‌دهد با استفاده از خط لوله‌ای که از خاک امارات عبور می‌کند، صادرات خود را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز انجام دهند.